Archives for category: Albania

Cfare eshte jeta eshte nje pyetje qe e shtrojme kur jemi adoleshent?
Nje pyetje qe nuk mer pergjigje precise!

Studenter ose ata qe ne Shtator do te behen student shpresojne qe gjate studimeve te tyre do te marin nje pergjigje dhe do te jene te afte te kuptojne boten qe i rrethon. Ne kete shkrim te shkurter ne asnje menyre, askush nuk duhet mendoj qe shpjegon cfare eshte jeta.

Por disa percaktime te vogla se si te integrohemi ne boten e te rriturve do vijojne. Qe te shpjegosh cfare eshte jeta eshte e veshtire te te japesh nje pergjigje ekzakte. Per cka ne shohim, pra, realitetin eshte me e veshtire te ta kuptosh dhe te flasesh. Pra ne shkoll ne shkojme te mesojme se si te mendojme. Me nje fjale studentet qe ne momentin qe jane pranuar ne shkolle, jane te afte te mendojne, pra diferenca ketu eshte jo se cfare ata mendojne.

Le te sjellim nje shembull se si dy te rinj ne Tirane shkojne ne nje bar dhe bisedojn rreth politikes dhe politikave. Nje teme qe shume nga ne diskutojme pa pushim per fat te keq sot. Njeri nga djemt beson se e majta ne Shqiperi do te sjell ndryshime me te medha ne punesimin e njerezve. Kurse tjetri beson se e djathta, ka nje program me te mire per uljen e papunesis. Nese keta dy djem takohen prape mbas kater vjetesh dhe bisedojne per te njejten tem, do pajtohen ose mospajtohen me opinionet e njejta qe kishin para kater vjetesh.Kjo ndodh sepse ata te dy kane nje shpjegim per idet ose opnionet e tyre. Pra e njejta gje per dy njerez te ndryshem ka perceptime te ndryshme duke u nisur nga eksperienca. Cfare ne duhet te mos pranojme ne kete rast duhet te jet qe asnjeri nga opinionet e njerit eshte i verte dhe tjetri falco ose i keq, kjo vjen nga tolerance dhe diversifikimi.

Duke u nisur nga eksperienca dhe qellime personale njeriu arrin konkluzione te caktuara. Ketu hyne ne skene arroganca. Cfare deshiroj te them ketu eshte qe: te dy keta djem jane te bindur qe opnionet e tyre jane te palekundura duke dhene shembuj te ndryshem te mbeshtesin teorit e tyre. Te dy ata bashke mund te jene te neveritshem me arrogancen, verberin dhe mendje shkurtesin, te cilet jane si nje i burgosur qe nuk e di qe ne fakt eshte brenda ne burg.

Problemi ketu eshte qe te mesosh se si te perceptosh, mendosh, kthjellohesh : te jeshe me pak arrogant, to konsiderosh opinionet e tua dhe vertetsin e argumentave te tua, sepse nje dite ato opinione qe ti prezanton si te verteta nje perqindje e madhe mund te jete gabim.

Nje experience tjeter qe do te doja te permendja eshte qe ndonjeher ne mendojme pa qene ne dijeni qe: une jam qendra e universit, nje qenie qe eshte e gjalle dhe personi me i rendesishem qe ekziston. Natyrisht ne te gjith mendojme keshtu, e cila eshte nje ndjenj e neveritshme kur e mendon , por brenda te gjith ne kjo ndjejn ekziston. Eshte me se e vertet qe nje femij i porsalindur qane me te madhe per vemendje dhe ai nuk eshte ne dijeni qe eshte nje bebi tjeter qe ekziston ne kete univers.Bota qe ne jetojme eshte aty para teje, prapa, ne te majten dhe te djathten tende, ne televizor, pra kudo. Mendimet dhe ndjenjat e tua jane imediate, te prekshme dhe urgjente, por te te tjereve duhet te transmetohen ty.

Pra njeriu ka lindur me disa disfunksione qe ai nuk eshte ne dijeni ne aspektin social, duke menduar vec per vete dhe cdo gje e orienton rreth vetes ashti si Greket e vjeter e perkufizonin te qenit egoism. Pra njeriu lind egoist. Pra ky defekt natyral njerezit duhet te ta shohin si dicka qe eshte e riparueshme e cila eshte integrimi yt ne jete me te tjeret dhe boten qe te rrethon. Ky integrim perfshin njohuri dhe inteligjenc.

Te dish se si te mendosh eshte te kesh kontrol mbi ate qe mendon dhe cfare mendon. Ne fakt eshte te zgjedhesh se sa vemendje te ti kushtosh dhe te ndertosh nje kuptim mbi dicka qe ke pare ose verejtur. Kur je ne moshe te re nuk e di se cfare problemesh do hasesh kur hyne ne boten e te rriturve. Pra mendja eshte, eshtu nje proverb e vjeter thote, eshte gje e madhe. Por eshte e vertet pavaresisht se tingellon si shprehje vulgare. Ne shkolle nuk meson se sa e veshtire jeta e nje te rrituri. Pra ti duhet te jesh sklav i mendjes tende dhe i difekteve natyrale, dhe I vetem ne kete bote cdo dite qe kalon dhe cdo dite qe vjen. Kjo mund te duket si hiperbol ose abstrakte qe nuk ka asnje kuptim por kjo eshte dicka qe ne vetvete eshte e dhembshme ta perceptosh.

Te sjellim shembuj konkret pasi nje student eshte diplomuar. Askush nuk te meson ose flet ne fjalimet e qe degjon rreth disa aspekteve te jetes, sigurimi i nje vendi pune, rutina, te rrish ne zyre 8-9 ore, te shkosh ne shtepi pas kesaj dite te gjate te gatuash darke, dhe perreth dy oreve qe mund te kesh kohe duhet te pergatitesh per diten e neserme. Por problem nuk mbaron ketu, ne raste te shpeshta nuk ke ushqime ne shtepi, dhe ke mbetur ne trafik, pazari eshte mbyllur dhe do shkosh ne supermarket ku ka radhe. Pra, te gjitha keto po te ndjekesh instiktin tend, jeta behet cdo dite miserje, sepse eshte cdo gje penges per ty qe te kesh nje dite te qete pa probleme, kur ti sheh qe dikush flet me ze te larte ne celular, te parakalon ty ne trafik, te shikon me zemerim. Ti mendon perse keta njerez jane kaq te neveritshem dhe nuk mendojne. Ti po ashtu gjate jetes tende te nje te rrituri do te zhgenjehesh kur sheh njerez me makina luksoze, ose njerez qe hedhin plehra ne rruge, luajne muzik me ze te larte dhe nuk mendojne per fqinjet e tyre qe kane femij te porsalindur ose njerez te moshuar.

Keta njerez te irritojne ty aq shume per arsyen qe ti mendon, se ne te ardhmen femijet tu do te zhgenjehen me brezin tim i cili harxhon karburant duke ngar makina luksoze, ndot ambjentin dhe te tjera si keto. Kjo menyre te menduari eshte automatike dhe kjo eshte ajo qe determinon cfare eshte e rendesishme per ty dhe prioritare. Pra ti kerkon qe bota rreth teje te jete ashtu si e deshiron ti.

Por ne disa raste ato qe te sjellin ty merzitje mund te ket nje shpjegim. Per shembull nese nje makin te parakalon ty, mund te kete nje te semure me vehte. Nje tjeter qe flet me ze te larte ne celular mund te kete marre nje lajme te hidhur ose mund te ti kete ndodhur dicka qe e ka merzitur. Por po ashtu ti mund te veprosh jo aq ndryshe nga ata qe te kane nervozuar ty por nuk je ne dijeni, dhe po ashtu nuk je ne dijeni qe jeta e ketyre njerezve mund te jete me me problem se e jotja. Ti sheh nje grua qe hedh plehra ne rruge dhe te neverit kjo sjellje me te drejte. Por ti nuk e di qe kjo grua ka nje burre qe po vdes nga kanceri dhe dy femije te vegjel, ose askush nuk e ka edukuar qe plehrat nuk duhen lene ne rruge, sepse ajo sapo ka mberritur nga nje fshat i vogel ku ndotja e ambjentit nuk behet problem per te tjeret. Pra ne jeten e te rriturit ti duhet te ti konsiderosh te gjitha keto variante dhe jeta jote nuk do te jete aq zhgenjyese. Ne fakt eshte ne doren tende qe te ta shikosh dhe trajtosh boten qe te rrethon me dashamiresi dhe mirekuptim.

Si konklusion, varet se si ti e shikon boten, pra vetem ti vendos se si ta shohesh ate. Eshte liria e vertet e studimeve, edukimit se si te integrohesh. Ti dhe vetem ti vendos se cfare ka rendesi dhe kuptim dhe cfare nuk ka.

Zgjedhjet, Qershor 2013!

Nje periudhe e shpresave, premtimeve, pasiguris, ndryshimeve dhe nje periudhe e venjes ne dukje me shume se here tjeter, demokracis sone te brishte.Kjo periudhe eshte e dominuar nga politikan qe jeta e tyre eshte e dominuar nga programe dhe reforma te cilat flasin per jeten e njerezve, te cilat prekin cdo qeliz te kombit!

Kushdo qe eshte neutral dhe e shikon me imtesi kete periudh krijon nje mendim qe eshte i pa kontestueshem-Shqiperia eshte nje shoqeri ku lideret me karakter te forte pelqehen ende. Nje lider qe eshte i ” bute” ndoshta nuk do te jete po aq terheqes i turmes e cila pelqen te brohorasin dhe perplasin duart.Kjo turme qe Greket e vjeter e quanin plebs dhe para disa vjetesh Zoti Sali Berisha ne fjalimet e tij permendte fjalen pleb or plebishit ne vend te fjales popull. Por ashtu si per gjysem shekulli qe turma ose populli ose plebs (e cia eshte fjale angleze) kishte brohoritur per fjalime te ngjashme nga toni, por jo nga permbajtja.

Klasa politike jo vetem qe e perdor popullsin sot ashtu si gjithmon me qellim te fitoj voten e tyre me premtimet e tyre para fushates elektorale, por nuk e kupton qe e ofendon ate me sloganet e tyre, te cilat ata me mire se cdokush tjeter e dine qe jane fjale ne ere. Premtimet e politikaneve jane gjigante dhe do te ndryshojne vendin ne shkalle kombetare thuhet nga te dyja palet. Por nje njeri i thjeshte sot qe nuk eshte i punesuar kerkon te punesohet dhe eshte i pa afte te kete ne mendjen e tij nje foto me te madhe te te gjithe kombit. Cfare nje njeri i thjeshte kerkon?

Sa e trishtueshme eshte per nje person kur shpresat e tij jane varura ne, dhe, nga politika?
Te marim nje shembull qe nuk ka ndodhur por ne fakt eshte ne mendjen e njerezve qe jane hallexhinj sot ne cdo skaj te Shqiperis. Ai shkon dhe perkrah njeren parti sepse i eshte premtuar nje vend pune mbas zgjedhjeve- SHPRESA! Ai mund te jete profesional ose nuk ka asgje pervec mbeshtetjes politike qe i jep nje partie. Ky person do te punesohet pas disa kohesh dhe dikush tjeter qe eshte ne kete vend pune do te largohet nga puna. Pra, 10.000 vende pune ne Shqiperi jane ne rrezik sot nese fitojne te majtet dhe po aq njerez do zhgenjehen nese nuk fitojne te majtet. Dhe 10.000 njerez do te humbasin punen po humben te djathtet. Ketu perfshihen jo vetem drejtor minsitrish por edhe pastruesi dhe roja i deres se nje institucioni. Fitimi e nje vendi pune tek ne eshte ne kurriz te nje familje tjeter qe eshte po aq e varur nga politika.

Po aq e trishtueshme eshte pasoja e kesaj politike te ndjekur keto 20 vjetet e fundit. Keto ndryshime krijojne ne fund nje kaos per nenpunesit. Krijojne nje pasiguri ne vetvete dhe nje mosbesim per dikasterin ku punon. Po ashtu krijon ata kategori qe urrehen nga te gjith dhe ne cdo vend te botes, burokratet! Si, perse kemi burokrate? Sepse ata i marin vendet e punes jo ne baze te merites por ne baze te preferencave politike. Disa nga ata qe punesohen si pasoj e politikes jane te pa-afte te arrijne rezultate ne pune. Jo vetem qe ata jane te pa-afte por per arsye te pa-aftesise se tyre krijojne nje bariere midis njerezve qe jane krijues, kompetent ne pune dhe drejtoreve dhe ministrave. Pa-aftesia ne pune ne shume raste puneson njerez te mefsht,meskin, arrogant, eqoist te cilet nuk njohin etiketen e punes dhe me e keqja shikojn jo me shume kater vjet larg. Zgjedhjet e ardhshme!

Sa e trishtueshme eshte te jesh ne pozicionin a atij qe pret te punesohet dhe nje drame e vertet per tjetrin qe toka do filloj te rreshqasi nen kembet e tij kur flaka e shpresave te tij te shuhet ashtu ngadal per te mar nje rroge te beje familjen e tij me te gezuar cdo nate kur shkon ne shtepi!

Koha eshte shume e larget qe kjo praktik e shemtuar te ndaloj. Shpresat e popullit nuk duhet te jene te varura se cili krah do te fitoj kete Qershor, por se cili person do te ndaloj kete praktik korruptuese dhe te urryer. Punesimi i njerezve te afte qe te prezantojne cdo dikaster me respekt eshte mese imediate. Kurre nuk eshte vone per te punesuar dhe trajnuar njerez qe e duan punen dhe duan te bejne nje pune me te mire dhe si rezultat, te mos jene nen friken e pasiguris se cila parti do te fitoj ne kater vjecarin e ardhshem.

Dicka qe shihet dhe nuk pritet me entuziazm ne shoqerine Shqiptare eshte te qenit autokrat. Te perkufizosh nje autokrat eshte te analizosh historin e shqiptareve nder shekuj. Nje role te madh ne krijimin e autokrateve, edukimi i popullsis, besimet fetare dhe familja tradicionale patriarkale qe vazhdon edhe sot ne Shqiperi.
Edukimi i popullsis ne Shqiperi ne shekuje ka qene prone e elites nese e perkufizojme me termat moderne. Ne kohen qe Mbreti Zog erdhi ne pushtet popullsia ishte thuajse analfabet. Ardhja e tije ne pushtet krijoj disa shkolla si ajo e Normales ne Elbasan dhe Shkolla per Vajzat ne Tirane. Por gjithsesi megjith perpjekjet qe ai beri edukimi ishte prone e te pasurve. Me ardhjen ne pushtet te Komunisteve shkollimi ishte prioritet. Qeveria me ne krye Enver Hoxhen ashtu si ne Rusi pas Revolucionit te Kuq arsimimi i popullsise u shtri ne cdo skaj te vendit.

Besimet fetare megjithese te ndryshme ne Shqiperi kane luajtur nje rol te rendesishem. Besimi fetar influencon edukimin e popullsis, i cili nuk eshte e njeta gje si e shkuara ne shkolle, por edukimi eshte vetem rreth cfare deshiron Zoti. Pra, megjith anet positive qe ka edukimi i popullsis nepermjet fese, mbetet i nje-anshem dhe influencon njerezit te jene te varur dhe te shikojne jeten e tyre te orientuar rreth Zotit.

Familja patriarkale ne Shqiperi ashtu si ne shume vende te tjera ku meshkujt vendosin per cdo gje ka ekzistuar dhe vazhdon edhe sot. Babaj ne familje eshte ai qe vendos per edukimin e femijeve si edhe probleme te tjera shtepiake.

Nje nderthurje e ketyre faktoreve mund te krijoj nje autokrat perfekt! Nje autokrat eshte nje njeri qe nuk njeh kompromisin, nje njeri qe deshiron te tjeret ti kushtojne vemendje por eshte i pa afte te degjoje te tjeret, nje njeri qe vete-vendos.

Rreziku i te qenit autokrat eshte teper e rrezikshme ne demokraci. Te qenit autokrat do te thote te jetosh i izoluar nga te tjeret. Nga nje ane duke qene i izoluar qe autokrati zgjedh te jete i izoluar nga te tjeret me deshire e bejne ate te ndjehet i lire. Ai eshte i afte te udheheqe nje familje ose nje fise, por ai e ka teper te veshtire te integrohet ne nje bote me te madhe. Si pasoje kjo tradite qe duket pozitive trashgohet nder breza. Pra, ketu kemi krijuar njerez qe udheheqin ne te njejten menyre ashtu si te paret e tije kane udhehequr, gjendje-statike. Vezhgues akademik te ndryshem kane verejtur kete fenomen ne Shqiperi nder shekuj, dhe shume nga ata shkruajne qe kjo lloje menyre te menduari, eshte si pasoje e familjes patriarkale.

Edukimi i popullsis ne Shqiperi mbas 1945 ka qene i suksesshem sepse popullit iu dha mundesia qe te edukonte femijet dhe veten e tyre. Pervec aneve positive qe ajo periudh solli kundrejt edukimit, ne aspektin e krijimit te nje autokrati nuk beri gje tjeter por forcoj ate me shume.

Perse arrijme ne konkluzionin qe arsimimi gjate periudhes se komunizmit krijoj autokrat?

Shkolla tete-vjecare ishte e detyruar. Ne moshen 9-10 vjecare femijet beheshin pionier te Partise dhe Enverit, sigurishte qe kjo ishte kopjuar nga Ruset. Po ashtu nese kthehemi ne kohet e lashta te Spartaneve ndodh e njejta gje, ku kur femija behej 7 vjec shteti e merte persiper, te ta trajnonte dhe per 13 vjete te tjera, dhe sherbimi i tije per shtetin Spartan ishte i perjetshem. Cfare Spartanet arriten, ishte nje komunitet i bashkuar, nje vend ku krijoj institucione qe i rezistonin korrupsionit dhe burokracise. Keto ishin disa aryset qe Greket e Lashte ishin xheloz megjithese e shikonin arsimimin e Spartaneve me dyshim te cile arriten me sukses te kopjonin traditat me te mira te edukimit Spartan.

Tradita e Spartaneve pervec Rusis Komuniste ishte zbatuar dhe ne Gjermanin Naziste. Sparta ashtu si Marrou tha: Ajo ishte e mire kur ishte e bukur dhe drejte….kur virtutet e qyteterimit dhe ushtria ishin ne nje balance dhe kur njerezit buzeqeshnin….

Arsimimi i popullsis gjate periudhes komuniste arriti te pervetesonte shpirtin dhe trupin e femijeve qe ne moshe te vogel. Ashtu si ne Sparte dhe ne Shqiperi ku disiplinimi dhe ndeshkimi ishin pjese e arsimimit kundrejt nje ideali. Ne shoqerine tone duhet te besoje idealin komunist. Ndeshkimi ishte persekutimi personal dhe i familjes nese shfaqje tendenca mosbesimi. Nuk eshte shume ndryshe nga filozofia e besimit fetar. Nese nuk beson or vepron dhe zbaton ide qe jane te mirepritura ne Zoti, te pret ferri!

Nje nga fenomenet e tjera qe shume shpesh sot ne e hasim dhe pyesim perse vuajme nga ky lloje mentaliteti ku autokrati nuk njeh arsyen duhet te jete e lidhur ngushte me familjen patriarkale, ku zbatimi i urdherave duke respektuar rangun, eshte nje fenomen i nje shoqerie qe nuk ndryshon por mbetet statike.

Ne nje sistem ku ka vetem nje menyre te menduari ku cdo gje eshte e llogaritur, dhe ai sistem bente te mundur qe te mbronte individed, te rrinin larg mendimeve te rrezikshme, eshte sistemi totalitar . Po ashtu gjate kesaj periudhe nuk kishte privaci. Cdo veprim ne shkolle apo universitet nese binte ndesh me idealet do te ndeshkoheshin ne menyre te hapur. Me e keqja gjate kesaj kohe qe ndoshta pasojat shoqeria vuan edhe sot ishte, qe mendimi intelektual nuk u inkurajua.

Nje aspekt tjeter qe duhet analizuar eshte qe arsimimi ishte rreth idealeve te asaj periudhe nuk inspiroj virtutin por inspiroje ndarjen e shoqerise ne klasa. Nuk inspiroje qe njerezit si individe te ishin te pergatitur per surprizat e jetes si edhe ato me te keqijat ku te perballoheshin nga njerez te guximshem. Por per fate te keq ajo periudh inkurajoj instinkte te frikes ku nuk kishte hapesire per virtute.

Te rinjte ne Shqiperi ne ato vite, nuk u ekspozuan kundrejt nje reflektim personal, dhe nuk kishin experience sociale jashte vendit te cilet nuk mund te pergjigjen/integrohen me nje imagjinate te kthjellet ne boten e sotme moderne. Disa probleme te tjera qe ne i ndeshim sot brenda vendit dhe ne lidhje me boten e huaj jane korrupsioni, tirania dhe komunikim pa takt.

Nje aspekt tjeter qe eshte pjese a nje sistemi totalitar eshte mohimi i kenaqsive te qenieve njerezore. Ne te gjithe e kemi pare se sa e lehte eshte te ti japesh formen e duhur brezit te ri ne perputhje ne nje ideologji te caktuar. Shqiperia gjate kesaj periudhe u ktheu kurrizin vendeve perendimore, dhe ktheu vendin e vete ne nje vend bunkeresh ku u mohoj te rinjve idet dhe ndikimin e ketyre vendeve ku demokracia dhe ekonomia prosperonte.

Me e keqja qe ai sistem qe arriti me sukses te bente ishte ndrydhja e mendimtareve si edhe te artisteve duke iu treguar atyre se ideologjia komuniste ishte kyci i suksesit dhe zhvillimit, te cilet jetuan terrin e frikes dhe terrorin e ndeshkimit. Shqiperia ishte nje vend qe arrestoj veten e vete per me shume se 50 vjete dhe sot autokratet jane kudo.

Ata jane ne pjese e kastes politke dhe vendosin per fatet e arsimimit te brezit te ri. Autokratet jane ne krye te familjve dhe vendosin per edukimin e tyre. Ndoshta duhet tu japim dhe pak kohe atyre dhe te presim qe arsyeja do te dominoj nje dite!

Demokracia eshte ndertuar mbi pasionet e xhelozis. Heraklitus, nje shkrimtar i vjeter Grek tha: qytetaret e Efesus duhet gjithe te varen sepse thane, ndermjet nesh asnje nuk duhet te jete i pari.

Ne kemi degjuar nga shume politikan perfshi ketu dhe Winston Churchill i cili tha: Ende njerezimi nuk ka krijuar nje sistem me te mire se demokracia!

Me pare se te flasim per kete teme, le te perkufizojm se cfare eshte xhelozia ne vetvete. Xhelozia eshte nje nga pasionet me te thella te cilat, jane te rrenjosura ne brendesi te qenies njerezore. Kjo ndjenje eshte teper e demshme, dhe nje person xheloz deshiron te lendoj nje person tjeter, dhe ai pa kuptuar lendon veten e tije, dhe pa kuptuar behet keqdashes. Ai duke qene keqdashes dhe ne shume raste nuk arrin te lendoj te tjeret, nuk ben asgje tjeter por i shton vetes hidherim. Ne vend qe ai te gezoj se cfare ai ka vete, ai inatoset se cfare te tjeret kane, pra, per te eshte e dhembshme kur te tjeret jene te suksesshem.

Nese ai eshte nje biznesmen i vogel ai do te jete xheloz per nje biznesmen tjeter. Nese nje fqinj i tij punon ne nje zyre komode ai pyet perse ai gezon kete privilegj? Xhelozia nuk mund te japi pergjigje shume pyetjeve. Por njeriu nga ana tjeter kompensohet me ndjenjen e adhurimit, te dashurise dhe dashamiresise per te tjeret.

Demokracia eshte ndertuar mbi pasionet e xhelozis te cilat vijne si rezultat i pabarazis. Supozo qe shkon per vizit ne nje shtepi Baroneshe ose Baroni, ku shikon ndryshimin midis tyre dhe sherbetoreve. Eshte a pashmangshme qe xhelozia eshte nje ndjenj natyrale kur je present dhe sheh diferenca te medha sociale.

Xhelozia vjen si rezultat i konkurimit me njerezit qe te rrethojne. Po ashtu ky konkurim eshte me i pameshirshem ne demokraci. Ashtu si ne shume shoqeri te tjera dhe ne Shqiperi kemi krijimin e klasave. Klasa e pasur, klasa mesme ku jane profesionet duke filluar qe nga avokatet, mesuesit, doktoret e te tjere dhe klasa e trete, fermeret,zejtaret dhe punetore me zanate profesionale.

Xhelozia per shembull, nuk eshte midis fermerit dhe atije qe eshte i pasur, por eshte midis vete fermereve. Kur ne nje shoqeri ka shtresa te ndryshme jo te barabarta ne kohet moderne dhe njerezit jane te zhgenjyer nga doktrina sociale e demokracis. Doktrina sociale e demokracis, nuk eshte gje tjeter por nje ide e cila ka rritur me shume ndjenjen e xhelozis. Shume ndryshime ndodhin ne shoqeri si rezultat i xhelozive te ndryshme, por keto lloje ndryshimesh nuk jane me te mirat. Nese nje individ vuan nga xhelozia dhe ky person perfshihet ne jeten publike te nje vendi, sjellja e tij do te jete po e njejte si ne jeten private, dhe rezulati i te qenit xheloz eshte djalli vete.

Cfare eshte e demshme per vende si Shqiperia eshte, te qenit ne izolim per shume kohe, ku njerezit nuk dinin jashte kufijve te saje. Fqinja ishte xheloz per fqinjen e vete sepse ate njihte. Pra, njerezit ishin te pa afte te kishin nje foto me te madhe ne jeten e tyre dhe kjo nuk ishte nga paftesia e tyre , por e krijuar artificialisht nga izolimi.

Ne kohet tona moderne njerezit jane ne dijeni, se si te pasurit jetojne ku shohin kete, duke pare filma, duke lexuar gazeta dhe kerkime ne internet kohet e fundit. Po ashtu nepermjet shtypit njerezit degjojne hsitori nga me te shemtuarat dhe me te dhimbshme. Po ashtu ne kohet tona moderne lexon se si politikanet me propoganden e tyre shkaktojne shume urrejtje nder grupe te ndryshme politike madje edhe kur ata mundohen qe te shmangin qe te shkaktojne zemerim ne popull, ata me shume lehtesi arrijne te bejne njerezit qe te urrejne kundershtaret e tyre politike.

Keto ndjenja kaq te forta qe mund te emerohen si xhelozi ose urrejtje jane prone e zemres se njeriut, dhe per fate te keq ndonjehere keto pasione mbi- sundojne pasionet miqesore. Nje shpjegim e thjeshte qe duhet ti ofrojme ketij problemi eshte: Njeriu nder shekuj eshte ndjer i pasigurte, i pa kenaqur dhe ndjen brenda vetes se tije ate qe ka humbur kuptimin e jetes. Si rezultat eshte i pa afte te gjeje kenaqsi ne jete. Eshte i pa afte te krijoje nje lidhje me natyren, dhe manifeston cmire ndaj te tjereve qe jetojne ne paqe me Universin.

Ai qe vuan nga xhelozia, shetit ne mes te dites por eshte i verber. Ai ndjen dhimbje, dhe e vetmja parajse per te eshte shkaterrimi dhe vdekja. Por qe njeriu i koheve tona moderne te prosperoje, duhet te hapi zemren ashtu dhe te ndricoj mendjen me dije. Vetem keshtu ai mund te arrije te jetoje nje jete kendshme, dhe te ndjehet pjese e Universit.

Studimet e larta ne Shqiperi kane kaluar ne tre faza.
1.Tradicionalisht Shqiptaret dergonin femijet e tyre per te studjuar ne vendet Perendimore dhe kjo vazhdoj deri ne vitet kur Shqiperia mbylli kufijte e saj me Europen Perendimore. Gjate periudhes komuniste ata student qe ishin te zgjedhur nga sistemi i asaj kohe studjuan ne vendet e ish-blokut komunist. Kudo qe studentet gjate kesaj kohe studjonin jashte vendit ishte shteti, paguante studimet e tyre. Kurse studente para-lufte familjet me te pasura te vendit, paguanin per studimet e tyre.

2. Nje merite e madhe a sistemit komunist ishte krijimi i Universiteteve. Nga ana tjeter kritika duhet te jete qe universistet ishin ne funskion te atije sistemi dhe te ngarkuara me ideologji politike te asaj kohe.

3. Diplomimi i studenteve ne demokraci. Kjo eshte nje epok e cila ka sjell shume ndryshime ne te gjitha aspektet e te gjithe shoqerise. Edukimi ka pesuar ndryshime rrenjesore, por kjo nuk do te thote qe te gjitha jane pozitive.
Ashtu si gjate periudhes socialiste e cila synonte qe cdo student qe diplomohej duhet te te punesohej, dhe sot ne demokraci kemi te drejte te studjojme cdo dege, qe mund te na siguroje ne nje vend pune.

Cfare tjeter qe eshte me vlere te permendesh, eshte ne periudhen e demokracis tashme eshte krijuar nje shtrese e popullsise qe dergojne femijet e tyre jashte vendit per te studjuar. Po ashtu nje pjese tjeter tashme perballon te paguaj per femijet e tyre te studjojne ne Universitete private brenda vendit. Kjo ndarje eshte sipas pasurise. Tashme kemi te pasur dhe te varfer ku te pasurit kane mundesine te paguajne per studimet e femijeve te tyre dhe kjo krijon nje mosperfillje te shtreses ose klases tjeter. Kjo mosperfillje eshte e demshme ne demokraci. Nje shoqeri ku eshte e ndare ne klasa per cfaredo lloje arsyesh dhe ne cdo lloje sistemi nuk deshmon gje tjeter pervec mungese civilizimi.

Te pranosh faktin qe universitetet gjate periudhes socialiste ishin te fryre me ideologji te asaj kohe, por nga ana tjeter duhet te pranosh faktin qe, studentet ose me mire te thuash edukimi i njerezve gjate asaj periudhe ishte teper informativ. Universitetet si edhe shkollat e mesme i kushtuan nje pjese te mire literatures klasike. Studentet dhe nxenesit kishin sadopak, qofshin keto njohuri rudimentare, rreth kultures artit dhe historise.

Nj ndryshim tjeter qe influencon jo vetem kohet qe ne jetojme por edhe te ardhem e vendit eshte, businesmenet ose kapitalistet( plutokratet) e rinj nese i quajme keshtu nuk duan tja dine per kulture. Per ta, nuk ka rendesi arti,historia,edukimi i Lashte Greke dhe Romake ( ku eshte folur aq shume per krijimin e nje njeriu me virtute). Ne fakt keta njerez jane armiq te demokracis dhe kultures.

Universitetet private ne Shqiperi erdhen si pasoje e demokracis. Nuk eshte se jam kunder tyre por, kur degjon se universitetet jane ne konkurim me njeri-tjetrin, dhe nuk mund te mohosh qe te shkon ne mendje keta njerez, e shohin edukimin e studenteve si nje fabrik ose ndermarje, ku cdo muaj duhet te behet bilanci sa i larte eshte perqindja e perfitimit. Industrializimi i madh ne vendet Perendimore si Britania e Madhe solli deme te medha drejt edukimit. E njejta gje po ndodh edhe ne Amerike. Billioneret jane ata qe kane kontroll mbi universitetet me investimet e tyre. Do te ishte nje ide e shkelqyeshme qe, cdo universitet,shkolle, gjimnaz te mbeshtetej nga shteti ku cdo kush te ishte i barabarte dhe te trajtohej ne menyre te barabarte.

Patjeter qe keto opinione politke duhen lene menjan dhe te perqendrohemi ne qellimin qe kane universitetet. Universitetet ekzistojne per dy qellime. E para eshte te edukoje/trajnoje studentet te behen avokat, inxhinier, doktore, mesues dhe profesional ne dege te ndryshme. E dyta, te jete si qender studimesh dhe kerkimesh ku studentet te cilet nuk behen specilaist ne nje dege por studimet dhe kerkimet do te jete puna e tyre.

Nga ana tjeter studentet duhet te shohin veten e tyre ne universitet, si nje vend ku nuk ka vend per dembela, por nje vend ku cdo munite duhet shfrytezuar. Studimet e larta duhet te konsiderohen si privilegj per studentet te cilet kane aftesi te vecanta. Keto aftesi te cilat duhet te testohen me pare se studentet te pranohen ne universitet dhe duhen pare nen driten e merites.

Nje perkthim e nje kolone te shkruajtur nga Lord Bajron ne Poemen. Femija Harold!

Toke Shqiptare! ku Skenderbeu u rrit,
Himni i te rinjve, dhe vendi i zgjuarsise,
Dhe per emrin nen emrin e tije, ai befasoj shpesh armiqte,
U tkurren nga marreveshjet e burrave,
Toke Shqiptare! me ler te perkul syte e mi,
tek ty,ju e bukur qe lind burra te forte!

Ne nje nga librat qe po lexoje i shkruar nga Julian Amery nje ish-officer Anglez i derguar ne Serbi fillimisht, dhe me pas erdhi ne Shqiperi gjate Luftes se Dyte Boterore me titull Bijte e Shqiponjave.Nje liber me shume informacione dhe analiza historike qe cdo lexues nuk i ngjall gje tjeter vec respekt per Shqiptaret.

Dicka qe eshte me interes te madh ne kohet tona moderne eshte analiza qe ai i ben historise tone ne lidhje me antikitetin deri ne vitet e 1944.
Shqiptaret thote ai jane popull i vecante, jo ndoshta si komb, por teper te vecante dhe te forte ne sensin e nacionalitetit.Geg dhe Tosk thote ai kane origjinen nga Iliret dhe Pellazget ashtu si arkeologjistet besojne. Ilirit mund te kene qene te populli i pare me origjine Arjane ne Balkan. Iliret mund thote ai mund te kene banuar duke filluar nga Danubi shtrire ne krahinat e Detit Egje deri ne brigjet e Adriatikut.

Po ashtu si ne kohet tona moderne Romaket i pushtuan Iliret dhe Rruga Egnatia u ndertua. Per shume kohe Rruge Egnatia bente te mundur lidhjen e Perendimit me Lindjen, pra brigjet e Adriatikut kane qene kyc ne cdo aspekt te komunikimit me pjese te tjera te Europes, dhe bente ne te lehte lidhjen me kontinente te tjera.
Jo vetem politikisht Shqiperia ka qene pike strategjike e zhvillimet dhe komunikimit me pjese te tjera te Europes, por Rruga Egnatia ka mundesuar perhapjen dhe lulezimin e besimeve te ndryshme fetare.
Ne kete aspekt ne librin e tij ai flet se si Shqiptaret nder shekuje kane pasur nje lloje lirie, dhe kjo liri ka ndihmuar qe besime te ndryshme fetare te jetojne ne paqe me njeri tjetrin. Per shume kohe kjo ka qene e vetmja influence e huaj ne komunitete te vogla ashtu sic Shqiptaret kane jetuar nder shekuje. Ai thote ezaktesisht qe eshte me shume interes, (dhe kete e kam lexuar ne disa faqe te tjera interneti por e kam pare me pak dyshim vertetesine) sic vijon:
Perhapja e sectit Bektashi ne Shqiperi sugjeron qe ata vendosnin vete ku instinkti i fese mund te jete zhvilluar si nje lloje forme e Pantheismit, bazuar ndoshta ne traditen e Oraklit te Dodones dhe rangjet e Zoteve. Nje tradite e cila Greket e kane trasheguar nga Iliret perfundon ai.

Julian Amery ishte nje politikan qe vinte nga nje familje me influence te madhe ne Angli. Ai kishte studjuar dhe diplomuar ne Universitetine Oksfordit. Julian Amery ishte politikan i suksesshem per shume kohe ne Angli. Fillimisht ishte deputet ne Parlamentin Angleze i cili perfaqsonte Partine Konservatore ku me pas arriti te emerohej Minister. Ai po ashtu ka shkruajtur nje numer te konsiderueshem librash.

Me e trishtueshme eshte se gjate kohes qe ai ishte ne Balkan dhe me 1944 ishte ne Shqiperi pozicion i tije gjate Misionit Britanike ishte kyc, por vellai i tije John Amery ishte ne Gjermani mbeshteste nazistet. John u arrestua nga partizanet ne Itali. John Amery pranoj te gjitha akuzat per tradheti ndaj Britanise se Madhe dhe u denua me vdekje. Ne ato vite denimi me vdekja ishte varja ne litar. Kur vellai Julios, John ishte ne momentin qe do varej, i tha atije qe do te ta varte i cili quhej Pierrpoint:Pierrpoint, vertete kisha deshire te takoja ty, por jo ne keto rrethana.
John Amery kishte studjuar ne shkollat me prestigje ne Angli dhe diplomuar ne Oksford.

Ndryshimet qe ka pesuar shoqeria Shqiptare gjate shekullit te 20 kane qene te medha. Keto ndryshime nuk kane kaluar pa rrjedhoja ose me mire pasoja qe kane ndikuar negativisht ne pasjen e nje shoqerie te civilizuar ose me mire te kulturuar.  Megjithate njeriu pershtatet shpejte me ndryshime ekonomike dhe shoqerore dhe i perqafon ato ashtu ne menyre te pavetedijshme.

Ndryshimet e fundit te nje shoqerie nen nje regjim diktatorial qe ne jemi deshmitare kane lene gjurme ne ndergjegjen e kombit.

Shqiperia sot eshte me e pasur se 20 apo 10 vjete te shkuara. Eshte kjo nje faktore qe njerezit jane me te lumtur?Shtrohet pyetja tjeter po aq vitale, eshte sot shoqeria Shqiptare me e edukuar? Or jemi me te lire se sot se ne periudhen komuniste? Kushdo mund direkt te jap nje pergjigje te thjeshte duke thene se ne sot jemi me te lire ( jemi me te vertete? ) ose jemi me te pasur por jo shume njerez do te pergjigjen qe Shqiptaret sot jane me te lumtur.

Ku eshte problemi qe shoqeria jone sot nuk duket e lumtur ne dukje? Kjo eshte nje teme qe duhet perfshije psikologe ose njerez  qe meren me menyren e te menduarit dhe te vepruarit te qenies njerezore ne nje situate dhe vend te caktuar. Por kjo nuk do te thote se nje mendim i nje obzervuesi  te njerezve nuk eshte me vlere.

Ne sistemin shkollor tradicionalisht ne Shqiperi nuk eshte inkurajuar menyra e te menduarit me koncept. Po ashtu ne na mungon nje menyre xhentile se si integrohemi me njeri tjetrin. Cfare do qe meson apo lexon do te jete e pa dobishme nese nuk arsyeton ose gjykon rreth vetes tende. Gjithashtu cfare eshte me e rendesishme eshte te njohesh mendimet e te tjereve. Kjo eshte e rendesishme sepse te ndihmon te formosh mendimet e tua.

Po ashtu eshte e rendesishme qe te arsyetosh opinionet e te tjereve qe te mos perserisesh ato te tyret sepse do te dukesh si papagalle. Gjithashtu, marja ne konsiderate jo vetem opinionet, mendimet por edhe ndjenjat e te tjereve eshte dicka virtuoze. Vetem duke pasur virtute te cmuara kupton vlerat e njerezimit. Nese zoteron parime te cmuara ne jete e cila eshte nje pamje e njeriut pa keqdashje, hile, zakone te keqija dhe dikush qe eshte i veshtire, nuk demonstron gje tjeter por nje shembull te nje njeriu virtuoz. Kjo cilesi duhet te te shoqeroje cdo njeri si ne jeten private dhe ate publike. Te jeshe xhentil rreth grave, femijeve dhe kushdo dhe nese je i tille te tjeret deshirojne te jene ne shoqerine tende dhe te pelqejne. Po ashtu thyerja e premtimit te bere, demontron asgje tjeter por nje karakter te dobet, pandershmeri dhe immoralitet. Dikush qe eshte i tille nuk mund te te shihet por vec nje person qe nuk ka parime dhe eshte i shemtuar nen syrin e njerezve, dhe ata qe jane besimtare ne syte e Zotit.

Nje aspekt tjeter qe eshte karakteristike e thuajse cdo shoqerie duhet te pushtoje mendjen e nje njeriu me virtute: kjo eshte te jeshe i bindur qe askush nuk eshte i pa rendesishem dhe mos-perfillja te kushton nje dite. Kjo eshte e lidhur me te qenit i afte te kuptosh te tjeret dhe te ti trajtosh ate me dinjitet. Nese njeriu ben nje gabim me kohen duhet te falet por perbuzja, mosperfillja kurre nuk falet sepse cdo qenie njerezore ka krenari.

Qenia njerezore eshte nje kompleks komponentesh, si arsye, deshire, vullnete, pasione, oreks dhe keta komponent jane ne perqindje te ndryshme ne nje individ dhe njerezit jane te ndryshem nga njeri tjetri. Nje komponent qe te gjithe e kane eshte arsyetimi  e cila duhet te udheheq jeten e individi pa perfshire pasionet. Nese gjithmon arsyeton perpara cdo veprimi, nje person eshte i destinuar te jete i sukseshem ne jete dhe ai do te kete nje familje e shendoshe dhe si pasoje nje shoqeri te shendoshe ashtu se Greket e Lashte thane: nje individ me mendje te shendoshe do te thote nje shoqeri e shendoshe.

Historia e Lashte Greke dhe Romake do te jete nje subjekt qe njerezimi gjithmon do paraqes interes te madh. Arsyet jane me shume se disa, duke filluar, qe nga mendimi filosofik, arkitektura, arti, zbulimet shkencor dhe shume aspekte te tjera te cilat Europa fatemiresisht ka trasheguar.

http://youtu.be/h89uTq6URiw http://youtu.be/h89uTq6URiw.

Ne nje program ne kohet e fundit ne BBC 4 ( FOUR) ne Britani u konstatua pas vitesh ose dekada me mire te thuhet qe kompjuteri i pare i gjetur ne dete, ne nje anije Romake te mbytur qe ishte ne udhetim drejt brigjeve te Izmirit te Turqise ose me mire Dardanellet. Ky kompjuteri i quajtur Antikythera Mekanizm nuk eshte tjeter vec nje deshmi e gjalle se sa te sofistikuar Greket kane qene 2000 vjete te shkuar ne aspektin shkencor. Ka mendime te ndryshme qe ky mekanizem mund te jete arritur nga Arkimedi qe kishte origjinen e tije nga Korinthi.

Cfare ishte interesante gjate ketije programi, ishte se gjate de-kodifikimit te simboleve te shkrujatura ne kete mekanizem  , dhe ku njeri nga simbolet ishte ne formen e F’s e shkruajtur me dore do te thoshte ora- e cila ne Greqishten e vjeter ishte hora. Fjala ora ne te shprehur dhe hora ne te shkruajtur eshte njelloje si ne Shqip -ora- koha. Me kete fjale e cila nuk deshmon qe fjala shqip ora eshte marre nga Ilirishtja dhe eshte perdorur ne Greqisht, por deshmon lidhjen e forte qe gjuha jone e sotme qe ne flasim eshte e vjeter dhe ka importuar ashtu si mund te te kete marre fjale nga fqinjet e saje ashtu si ndodh gradualisht popujt marrin dhe japin nder tyre spontanisht.

Nje liber akademik me titull Shoqeria Romake, i shkruajtur nga Donald Dudley Profesor i Latinishtes ne Birmingham Britani nga 1955-1972, shkruan nder te tjera rreth lashtesise dhe origjines se Romakeve keshtu: Ne Veri-Lindje nje popull i vjeter te qujatur Veneti, ndoshta me origjine Ilire te cilet vazhdojne te mbajne po te njejtin emer.  Ai vazhdon, ne dime shume pak rreth ketyre popujve te cilet rreth viteve 850 para eres sone populluan cfare eshte sot Lombardy and Piedemont.  Po ashtu nje nje nga shkrimet e tije Strabo thote se- ndoshta disa nga viset e Zvicres jane me origjine Ilire.

Historia vazhdon me betejat a saje se si Roma fiton dominancen e saje duke fituar mbi popuj te tjere. Nje ngjarje interesante eshte per tu permendur e cila perseri deshmon lidhjen e Ilirise me Romaket. Ne nje nga betejat qe u luftua midis Samnites dhe Romakeve ne 295 para eres sone ku Romaket fituan. Gjeneralet qe ishin shkelqyen nga te dy anet por nje nga emrat qe Romaket e nderuan dhe qe ishte nga Samnitet ishte Gellius Egnatius. Ai ishte nje nga luftetaret qe kishte vizionin e nje Italie te lire. Si mund qe gjithkush te imagjinoje qe rruga Egnatia ka marre emrin e tije, ne nder te tije.http://youtu.be/AhQ32-nC12A

Romaket pas betejes me Pirron fituan hegjemonin e tyre ne Mesdhe dhe filluan te ndertonin rruge te ndryshme. Nje nga rruget qe ata ndertuan, ishte Rruga Engatia me 13o para eres sone.  Qellimi i ndertimit te kesaj rruge ishte te lidhte Portin e Brindizit i cile ishte qendra ndermjet Greqise dhe Orientit me Durresin dhe Apollonine. Rruga Egnatia u ndertua me qellimin qe te lidhte portet e Adriatikut me Azine ose Turqine e sotme. Kjo rruge ishte arteria kryesore nder Perendim dhe Lindje te Perandorise Romake. Shqiperia sot ka fatin te shohe kete rruge shenjat saje te gjalla ne viset e saje megjithese per vete vendin kjo rruge nuk solli zhvillime pozitive si ne aspektin politik dhe ekonomik.

Iliret duhet dhe traditat e tyre duhet te kene qene te studjuara nga shkrimtaret Romake dhe te njohura ne detaje. Nje nga ata eshte M. Terrentius Varro. Ai botoj nje liber per agrikulturen ne vitin 37 para Krishtit. Ne kete liber nder te tjerash ne aspektin e rritjes se mushkave ai thote: Ata qe kujdesen per kafshet duhet te shkruajne dhe lexojne dhe duhet te kene liber me vete rreth kuajve dhe mushkave ne te cilet duhet te dije semundjet dhe se si mund te te sheroje ato.  Po ashtu vazdhon ai: grate duhet te lejohen te shkojne me kafshet ne male ashtu sic ndodh ne Iliri.

Askush nuk thote te kunderten kundrejt ekzistences Ilire ne bregun e Adriatikut por ne pasardhsit e sotem, duhet te pasurojme historine tone ne shume aspekte. Duhet te shohim boten te vogel si pjese e nje bote te madhe ashtu si ne te vertete jemi dhe kjo realizohet duke pasuruar mendjen tone. Shoqerite me te avancuara sot mirepresin cdo kulture, besim dhe inkurajojne nje shoqeri multi-etnike.Rrjedhojat e kesaj menyre te menduari te mundeson qe te mos mendosh dhe zvogelosh hapesiren tende. Nese jeton ne nje bote te vogel dhe mbyllesh ne te ajo bote do te behet cdo dite dhe me e vogel dhe njeriu do te ndeje sikur rreth tije nuk ka oksigjen te marre fryme lirisht.

Historia na ka treguar me fakte qe Romaket arriten te bashkonin shume kombe te ndryshme ne nje Perandori , Perandoria Romake. Se si ata arriten ate eshte nje teme shume gjate qe u takon shkollareve te ndryshem te analizojne. Sot Bashkimi Europian eshte nje form e bashkimit te kombeve te Europes dhe ne vecanti te Europes Perendimore. Se sa i sukseshm ky bashkim eshte, eshte perseri per shkollare dhe politikane te ta analizojne.

Nese e shikon ne lidhje se cfare Romaket arriten, eshte nje periudh qe zgjati per shekuje me radhe. Eshte nje kohe e gjate dhe cfare u ndertua eshte ndertuar mbi lumenj gjaku. Megjithate pa hyre ne detaje Perandoria Romake dha nje civilizim te madh, e cila gjurmet a saj jane kudo qe ne shkelim ne Europe sot.Per shekuje me radhe politikanet  kane deshiruar te njiheshin dhe te njehsoheshin me Romaket. Te gjitha perandorite pas saje, si Perandoria Gjermane, Franceze, Britanike.

Po ne Shqiptaret qe origjina jone eshte nga Iliret e Lashte, cfare lidhje dhe sa e ngushte eshte lidhja me Romaket dhe Perandorine me te fuqishme qe ka ekzistuar ne planetin tone?

Duke filluar me emrin Albania direkt duhet te besh lidhjen me Alba Longa. Perandoret Ilire jashte Romes krijuan qytetin  quajtur Qyteti i Albes. Po ashtu emri Alba, Albanses eshte permendur nga dijetari i madhe gjate Perandorise Romake ne nje nga librat e tije ( se si te beshesh nje oratore i mire) Valerius Maximus Quintillus.  Jo shume large jashte Londres nje qytet i vogel eshte quajtur St Albans nje emer qe mund te kete ardhur me ardhjen e Perandoreve Ilire ose ndoshta babaj i Konstadinit te Madh la kete emer ne Britani.

Nje peruidh teper e rendesishme qe Shqiptaret e sotem duhet te ta shohin veten se pasardhes te Romakeve te Lashte eshte lidhja me e forte, e cila eshte nepermjet nje numri jo te vogel Perandoresh me origjine Ilire qene ne krye te saj per nje kohe te gjate. Perandori Aurelian ne 274, gjate e.sone arriti te bashkoj me force Perandorine Romake te Lindjes me ate te Perendimit. Ushtria e Danubit e cila ishte e perbere nga fshatare te Balkanit ishte bastioni i Perandorise Romake gjate kesaj periudhe. Mitrovica sot ose Sirmium ku shume Perandore kishin origjinen, ishte praktikisht Kryeqyteti i Perandorise Romake ne ato vite. Nga kjo qender Aurelian, Probus, Diocletian and Maximian u ngriten te bashkuar nen parimin Forca Ilire per te shpetuar Boten Romake. Aurelian per kete fitoje titullin – Shpetuesi Botes se Romakeve.

Po ashtu nje fakte per tu permendur eshte qe Perandori Augustus ishte edukuar ne Shkollen Greke ne qytetin e Apollonise qe eshte Shqiperia sot. Nena e Augustus quhej Atia. Nese analizon kete emer menjehere thua qe nuk eshte nje emer Latin apo Grek. Eshte shume i ngjashme qe mund te jete emer Ilire, Hatia. Nese ky eshte fakte i vertete, qe ky emer eshte Ilire nuk eshte per tu cuditur sepse Romaket nuk ishin nje race, por nje perzjerje racash dhe nuk kishin paragjykime ne kete aspekt.

Perandori tjeter dhe i fundit Konstandini i Madh ishte me origjine Ilire ose me mire Dardane. Pervec influences se tije personale rreth lejimit te fese Kristiane ai themeloj Constantinopojen ose Stambollin e sotem. Ne fillim ai mendoj te ndertonte nje qytet te madh ne Lindje te Perandorise Romake,  ne trojet  Trojane por nderroj mendje.

Nja fakte i gjalle qe eshte i dukshem dhe sot e kesaj dite eshte ndertimi i Rruges Egantia nga Romaket. Por kjo rruge vec i solli deme vendit sepse sherbeu si nje mjet nga pushtues te tjere te perdornin thuajse si fush beteje.

Te gjitha keto fakte te bejne te ndjehesh krenar qe ke qene pjese e nje vendi te lavdishem me histori te lavdishme. Por nga ana tjeter per shume arsye kjo histori nuk eshte transmetuar nder breza. Eshte pare si dicka qe duhet ne siperfaqe te mbahet mend, por e isoluar me te ardhmen e vendit ose ne kontext me historine tone.  Kudo qe ndoshta shkel ne trojet shqiptare sot duhet te gjesh gjurme te Romakeve.

Sot njerezit, politikanet te cilet aspirojne te behen pjese e Bashkimit Europian por motivet e tyre jane cilat?

Romaket arriten gjate periudhes se tyre bashkim, prosperitet per me shume se 400 vjete.Mundemi ne si Shqiptare te bazojme dhe veprojme si pasardhes te Romakeve? Nese ne arrijme te kemi nje vizion me te madh rreth botes se sa vendi jone i vogel, ndoshta eshte e realizueshme. Nese aspirojme dhe demonstrojme virtute jo vetem me ata qe jetojme por edhe ata qe na rrethojne ne mundemi!

Sot politikanet e vendeve te vogla duan te fitojne kredibilitet ne Qeverine Amerikane sepse Amerikanet sot jane vendi me i fuqishem ne bote. Eshte absolutisht e drejte dhe levizje e zgjuar qe te veprosh keshtu. Romaket ne periudhen e tyre kishin Konsulin ne cdo vend qe ishte pjese e Perandorise. Fjala e Konsulit ishte fjala e Perandorit dhe autoriteti i tije ishte i padiskutueshem. Shqipera aspiron te jete pjese e Europes por ne te njeten kohe mundohet qe te kete marredhenie te mira me Amerikanet. E veshtire per politikanet doja te thoja!

Ne fund te fundit perse te mos gezosh faktin qe je pjese e Europes e cila ka civilizimin me te vjeter dhe me te perkryer ne planet!

Kohet e fundit lexon gazetat dhe thirrjet a kryetareve te Partive te medha dhe te vogla ne Tirane dhe ne Kosove qe jane patriotike. Patriotizmi ngre larte zemrat e 10 million Shqiptare te ndjejne krenari per origjinen dhe vendin ku jetojne.

Po ashtu ne te njejten kohe ne mediat e huaja lexon, te faleminderit jo aq shpesh, qe Shqiptaret nuk jane nje popull qe kontrollohen me lehtesi. Nuk mund te thuash me saktesi se si nuk kontrollohen kur Otomanet i pushtuan per me shume se 500 vjet dhe me keq Enver Hoxha izoloj vendin gati nje gjysem shekulli. Por te mos behemi te merzitshem te flasim per gjera qe jane perseritur aq shume.

Cfare do te thote te jeshe qytetare i Shqiperise?  Jemi ne nje komb apo nje perzierje kombesh?

Patjeter ne duhet te ti mendojme Shqiptaret si nje familje. Por grupet e tjera qe jetojne ne Shqiperi? Mendoje se dhe ata jane pjese e kesaj familje te lumtur.  E lumtur! Ah jo me duket se eshte nje martese e planifikuar nga anetare te familjes te te pareve tane. Duket se martesa nuk eshte shume e lumtur. Nje martese qe nuk po funskionon per momentin. Nje gje qe e mban ate bashke eshte hyrja ne Bashkimin Europian.  Nje synim i arritshem ndoshta pas shume vjetesh or dekadash. Politikanet duhet te shihen si kryetare te kesaj familje dhe jemi te bindur qe po perpiqen qe te bejne te pamunduren qe te cojne Shqiperine ne Europe ose te fitojne zgjedhjet e ardhshme. Me shume ne anetaret e kesaj familje te krijuar pa dashurin e prinderve tane duhet te besojme, politikanet qe aspirojne te jene Kryeminister apo President dhe zoteroje ofiqe te tjera ku do te luftojne korrupsionin.

Por megjithate kohet e fundit dhe si pasoje e hapjes se kufijve aq sa lene vendin po aq vijne nga vende te tjera. Ne kemi besime fetare te ndryshme, kultura te ndryshme, njerez qe flasin gjuhe te ndryshme, banka te ndryshem si ata nga Perendimi dhe Arabe, por kombi duket i trullosur per momentin.  Cdo gje eshte komplekse.

Megjithe kete perzierje qe patjeter ka avantazhet e veta Shqiptaret ose me mire shumica e tyre nuk ka udhezime te sakta se si duhet te funksionoje kjo familje. Se si te eci me hapa te sigurta dhe te krijoje nje shtepi qe te mirepres cdonjerin. Cila shkolle apo Universitet meson sot se si te behesh nje qytetar i nderuar?  Edukimi i brezave te rinje nuk eshte aty ku duhet. Korrupsioni e ka pushtuar dhe ate dhe ka pamjen e nje oktapodi.

Gjate periudhes socialiste degjohej shpesh Himni Kombetare qe nuk ishte kenge Komuniste. Komunistet dhe kur ishe ne shkolle ishe i detyruar te kendoje Internacionalen qe nuk kishte asnje lidhje me kombin por  me solidariteti i punetoreve kudo ne bote. Himni Kombetare te jep emocionet e dashurise per Shqiperine por sa veta e dine ate sot? Sa femije e mesojne ne shkolle? Pergjigja dihet, nuk po komentoje ne kete aspekte?

Historia e Shqiperise eshte interesante dhe e vjeter. Historia e vendit nuk ka lidhje se kush do te fitoje zgjedhjet e ardhshme, i cili eshte nje fakte kur ky proces do te ndodhin.  Nuk me pelqen ideja dhe implikacionet qe politikanet dhe populli aspiron per Shqiperine vetem te behet anetare  Bashkimit Europian. Nje gje tjeter qe te ben pershtypje eshte se politikanet dhe shume njerez te thjeshte perfshihen ne debate politike se kush do te fitojne zgjedhjet e ardhshme. Nuk eshte kjo nje lloje propogande pavullnetshme? Po ashtu nuk sheh qe instuticionet shteterore jane ne pozicionin e duhur. Cdo institucion eshte i pergojuar per korrupsion. Nese individi aspiron liri nuk do te thote qe nuk duhet te respektoje autoritetet, por nese autoritetet nuk sigurojne lirin e tije atehere prishet raporti midis tyre.

Ndjenja e te qenit Shqiptare duhet te jete rreth vlerave kombetare, virtuteve dhe ne anterat e kesaj familje te madhe duhet te ndajne te njejtat vlera dhe te aspirojne per virtutet me te shkelqyera qe e kane origjinen ne Greket e Lashte. Ne kemi sot Demokraci por jo politike te edukuar. Origjina e mendimeve te thella filosofike e ka origjine nga Aristoteli qe fliste per rritjen dhe brumosjen e nje qytetari te lire qe te zoteroj virtute qe rrezatojne vec shkelqim.  Nese vazhdojme te degjojme se kush do te jete fituesi i zgjedhjeve te ardhshme dhe cila parti do te ta coje vendin ne Europe nuk eshte gje tjeter por vec Tirani!  Eshte domosdoshmeri te ftojme njeri tjetrin te ndajme vlerat, traditat tona shekullore, lirine e inspiruar nga parardhsite tane Iliret, civilizimin me te vjeter qe e ka shtepine e lindjes ne Balkan. Nese nuk aspirojme asnje nga keto kemi humbur sensin e te kuptuarit te historise dhe kjo do te zhduki me ngadale vlerat tona si shoqeri.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.